Evropa je poslednjih godina svjedok energetske transformacije koja je direktno pogodila domaćinstva i industriju. Nakon rata u Ukrajini i sankcija Rusiji, EU je formalno smanjila zavisnost od ruskih energenata, ali cijene su skočile, a energenti i dalje dolaze indirektno iz Rusije.
Gas – skuplja alternativa Rusiji
Do 2022. godine, Evropa je više od 40% gasa uvozila direktno iz Rusije preko gasovoda Sjeverni tok 1 i 2 i drugih ruta. Nakon sankcija i geopolitičkih tenzija, EU je morala tražiti alternativne izvore:
- Norveška – najveći evropski proizvođač gasa, preko podmorskih gasovoda.
- Alžir i Azerbejdžan – gas stiže preko Mediterana i Trans-adriatskog gasovoda (TAP).
- Katarski LNG – ukapljeni gas brodovima doprema se u evropske terminale.
- SAD LNG – Amerika izvozi ukapljeni gas brodovima.
💡 Problem: sve ove alternative su skuplje od ruskog gasa, pa računi za grijanje i struju rastu 2–3 puta u mnogim evropskim zemljama.
Nafta i gorivo – i ovdje cijena raste
Evropa tradicionalno uvozi naftu iz različitih izvora:
- Norveška – sirova nafta i derivati za rafinerije.
- SAD – sirova nafta i gorivo.
- Bliski istok (Saudijska Arabija, Ujedinjeni Arapski Emirati) – dugoročni ugovori o nafti.
- Afrika (Nigerija, Angola) – dodatni izvoznici sirove nafte.
Zbog sankcija prema Rusiji, Evropa tvrdi da više ne koristi rusku naftu, ali u praksi se često radi o derivatima koji potiču iz ruskih resursa, preko trećih zemalja.
Rusija i preprodaja energenata
Rusija nastavlja prodaju gasa i nafte u zemlje poput:
- Indija
- Turska
- Kina
Ove zemlje ponekad preprodaju ruske energente Evropi u obliku rafiniranih derivata ili LNG-a.
💡 Posljedica: EU formalno “ne kupuje rusko”, ali indirektno i dalje koristi ruske energente, a po znatno višim cijenama.
Velika Britanija i ruski energenti
Velika Britanija je smanjila direktan uvoz ruskog gasa, ali:
- neke rafinerije uvoze derivatne proizvode koji neizravno potiču iz Rusije
- LNG terminali primaju gas u tranzitu, gdje su moguće količine iz ruskog izvora
Rezultat: UK formalno diverzifikuje energente, ali krajnji korisnici i dalje plaćaju posredne ruske energente.
Zašto sve košta više
- Transport i logistika – LNG brodovima i preko trećih zemalja cijena je veća.
- Skladištenje i infrastruktura – alternativni izvori zahtijevaju terminale, gasovode i rezerve.
- Preprodaja i posrednici – energenti koji dolaze iz Indije, Turske ili drugih zemalja skuplji su nego direktan ruski uvoz.
💡 Posljedica: krajnji potrošač plaća debelo, a Rusija i dalje profitira prodajom svojih energenata preko trećih zemalja.
Evropa i Alternativne strategije
- LNG terminali – Poljska, Litvanija, Belgija
- Diversifikacija izvora – Norveška, SAD, Katar, Alžir
- Strategijske rezerve – skladišta nafte i gasa za hitne situacije
Ipak, visoke cijene i logistički izazovi pokazuju da je potpuna nezavisnost od Rusije još uvijek daleko od stvarnosti.
Franjo Tuđman i Slobodan Milošević u ratu imali zajedničku banku
Zaključak
Evropa danas aktivno traži alternative ruskim energentima, ali:
- sve je skuplje za građane i industriju
- dio energenata i dalje dolazi indirektno iz Rusije preko Turske, Indije i drugih zemalja
- strategija diverzifikacije smanjuje političku zavisnost, ali ekonomski trošak je visok
Krajnji rezultat: Evropa formalno smanjuje ruski uvoz, računi kod ljudi rastu, dok Rusija i dalje profitira.
